Εξ απαλών ονύχων

Ένας φίλος του αι λέξεις, ο Δημήτρης, μας έστειλε μια καταπληκτική λέξη-φράση για να συμπεριλάβουμε στο ιστολόγιο.

Η πρόταση του είναι η φράση εξ απαλών ονύχων η οποία παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, όχι μόνο λόγω της ασυνήθιστης για ανάλογες εκφράσεις λέξη όνυχας, αλλά γιατί η συγκεκριμένη έκφραση χρησιμοποιείται πάρα πολλές φορές λανθασμένα!

Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Τι σημαίνει λοιπόν η λέξη όνυχας που αποτελεί τον πυρήνα της φράσης;

το https://el.wiktionary.org/wiki αναφέρει:

όνυχας=

  1. ημιπολύτιμος λίθος που αποτελεί κρυσταλλική μορφή του χαλαζία, είδος αχάτη με ζώνες σκουρόχρωμες και ανοιχτόχρωμες
  2. το νύχι

Η λέξη όνυχας όμως απαντάται μόνο στις φράσεις εξ όνυχος τον λέοντα και εξ απαλών ονύχων.

Σύμφωνα με το http://www.eduadvisor.gr/:

Το εξ απαλών ονύχων αποτελεί δάνειο από τη λατινική γλώσσα, και πιο συγκεκριμένα από τις «Ωδές» του Οράτιου, του μεγάλου Λατίνου ποιητή του 1ου αιώνα π.Χ. Εκεί απαντά η φράση de tenero ungui, που σημαίνει κυριολεκτικά εξ απαλών ονύχων, από την ηλικία δηλαδή κατά την οποία τα νύχια του παιδιού είναι ακόμη απαλά, τρυφερά (το μεν επίθετο tener σημαίνει απαλός, μαλακός ή τρυφερός, το δε ουσιαστικό unguis σημαίνει όνυξ, όνυχας ή νύχι).

Η φράση λοιπόν σημαίνει μόνο από πολύ νεαρή ηλικία, παιδιόθεν, ευθύς οίκοθεν και όχι ακροθιγώς ή επιδερμικά, επιπόλαια ή οτιδήποτε άλλο παρόμοιο νόημα.

Advertisements

Του Αρείου το απύλωτον στόμα

Document-page-001 (1)

Στο βιβλίο του «Τα διδακτικώτερα πορίσματα της ιστορίας του ελληνικού έθνους» γραμμένο το 1899, ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγοπούλος περιγράφει με απλό και κατανοητό τρόπο, εξιστορεί θα έλεγα σαν παραμύθι, τον εμφύλιο πόλεμο στις τάξεις της νεόφυτης Χριστιανικής θρησκείας και τις προσπάθειες ερμηνείας και αντιμετώπισης αιρετικών προσεγγίσεων του τριαδικού δόγματος μέσω τις πρώτης οικουμενικής συνόδου που συγκάλεσε ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος, το 325 στη Νίκαια της Βιθυνίας. Ο Κωνσταντίνος καλεί την σύνοδο, σε μια προσπάθεια να κατευνάσει και να εξισορροπήσει τις έχθρες, τις αντιπαλότητες και τη δίψα για εξουσία ανάμεσα στους επισκόπους, θεμελιώνοντας και εξασφαλίζοντας τα προσωπικά πολιτικά οφέλη που προσέβλεπε από την αναγνώριση την επιβολή και τον ενστερνισμό του νέου πολιτικού και κοινωνικού status quo, γνωρίζοντας ελάχιστα περί θεολογικών θεωριών ή θρησκευτικών δογμάτων, μένοντας αμέτοχος και ουδέτερος κατά την διάρκεια της συνόδου.

Η πέτρα του σκανδάλου τον τρίτο αιώνα είναι ο Άρειος και η δημιουργία της αίρεσης του Αρειανισμού, η οποία έμελλε να διαδραματίσει τεράστιο ρόλο στην γέννεση και στην μετέπειτα μορφοποίηση και μετεξέλιξη της Ευρώπης, μιας και τα περισσότερα βαρβαρικά και γερμανικά φύλα εκχριστιανίστηκαν από οπαδούς του Αρείου και συγκεκριμένα από τον Ουλφίλα. Αυτό το γεγονός σηματοδοτεί σκληρές και αιματηρές διαμάχες, διενέξεις και πολιτιστικό, πολιτικό, θρησκευτικό και οικονομικό κατακερματισμό της Ευρώπης στο μεγαλύτερο μέρος της προ-νεοτερικής  της πορείας.

Ο Άρειος ήταν λοιπόν ένας πανίσχυρος και ικανότατος ρήτορας που είχε πολλούς και πιστούς οπαδούς και αρειανόφρονες επισκόπους.

Συγκεκριμένα ο Παπαρρηγόπουλος αναφέρει στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου με τίτλο ο Αρχαίος Ελληνισμός, σελίδα 46, τα εξής:

‘Υπό τοῦ μεγαλοφυοῦς λοιπόν τούτου νέου χειραγωγούμενος, ό Ἀλέξανδρος ἐκάλεσε τὸν Ἂρειον νὰ ἀπολογηθῆ ἢδη ἐνώπιον ἂπαντος τοῦ κλήρου τῆς Ἀλεξανδρείας καὶ συνωθήσας αὐτὸν, εἰ καὶ ἐπιτηδειότατον ὂντα περὶ τὸ λέγειν, μέχρι τῆς βλασφήμου ὁμολογίας ὂτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ δέν ἧτο ἀναμάρτητος, ἀφώρισεν άδιστάκτως καί άνεθεμάτισε τόν αἱρετικόν καί πάντας τούς ἀποδεξαμένους τὰ δόγματα αὐτοῦ. ἤτοι ἐκτός τοῦ Ἀρείου, ἔνδεκα διακόνους καί δύο ἐπισκόπους. Ὁ Ἄρειος ὄμως ἤτο ἄνθρωπος εὐφαδής, ὡς ἐμαρτύρησεν ἡ ἐπί αἰῶνας ὄλους καί μέχρι τῶν νεωτέρων χρόνων διασωθεῖσα ἐν Κωνσταντινουπόλεως παροιμία, «τοῦ Ἀρείου τό ἀπύλωτον στόμα.»

Πρόκειται λοιπόν για μία παροιμιακή φράση της Πρωτοχριστιανικής περιόδου, εμπνευσμένη από την εντυπωσιακή πολυλογία και ευγλωττία του αιρετικού Αρείου, που φθάνει ως τις μέρες μας.

Απύλωτος = 1. αυτός που δεν είναι κλεισμένος με πύλες, ανοιχτός

                     2. στη φράση «απύλωτο στόμα» αχαλίνωτος στις εκφράσεις, βωμολόχος.

Ειρήσθω εν παρόδω

Μια από τις πιο δημοφιλής εκφράσεις που συναντάμε συνέχεια σε άρθρα, βιβλία, κάθε είδους γραπτά κείμενα αλλά και στον προφορικό λόγο. Αυτός είναι ο λόγος που σίγουρα θα βρείτε την φράση αυτή σε άλλα σχετικά ιστολόγια και πηγές στο διαδίκτυο. Είναι όμως μια πολύ όμορφη φράση με την οποία, όπως και με όλες τις λέξεις που αναρτώ, με συνδέει μια πρώτη γνωριμία, μια συνάντηση, μια βιωματική σχέση, μια αιώνια φιλία.

Σύμφωνα λοιπόν με το λεξικό του γνωστού σε όλους μας καθηγητή κ. Μπαμπινιώτη:

Ειρήσθω εν παρόδω= χρησιμοποιείται για την προαναγγελία της αναφοράς από τον ομιλητή στοιχείων παρενθετικών, συμπληρωματικών~ας λεχθεί κατά την διάρκεια του λόγου.

Κάτι που συμβαίνει συχνά είναι ότι συγχέεται με την φράση εν τη ρύμη του λόγου. Το ειρήσθω εν παρόδω χρησιμοποιείται παρενθετικώς, για να δηλώσει ο ομιλητής ότι πρόκειται να προσθέσει συμπληρωματικά ή διευκρινιστικά ορισμένες πληροφορίες. Κάποια παραδείγματα:

«Ο Περικλής, ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω, επί είκοσι συναπτά έτη ηγείτο των Αθηναίων, ήταν…»

«Αυτά τα έξοδα ειρήσθω εν παρόδω, δεν θα συμπεριληφθούν στον προυπολογισμό….»

Το εν τη ρύμη του λόγου έχει διαφορετική σημασία και χρήση. Με τη φράση αυτή, που έχει κατά κανόνα αρνητική κακόσημη υφολογική χροιά όταν σχολιάζεται και εξηγείται από τον ομιλητή η στάση κάποιου, εννοούμε με την ροή του λόγου, μιλώντας. πχ:

«Ο υπουργός εν τη ρύμη του λόγου ομολόγησε ορισμένα βαριά λάθη….»

Καυδιανά Δίκρανα


Carte_DeuxGuerreSamnite_321avJC_FourchesCaudines

Περνώ απο Καυδιανά δίκρανα

Φράση που σημαίνει οτι υφίσταμαι έντονο εξευτιλισμό εξαναγκαζόμενος να αποδεχθώ απαράδεκτους και ταπεινωτικούς όρους! Πόσο επίκαιρη είναι, δεν συμφωνείτε;

Τα Καυδιανά δίκρανα είναι μια στενωπός στη Σαμνίτιδα, στην Ιταλία, ανάμεσα στις απόκρημνες πλαγιές δυο ορέων της οροσειράς των σαμνιτικών Απεννίνων, κοντά στην πόλη Καύδιον. Πρόκειται για το όρος Βέτσιο (Veccio) ύψους 870 μέτρων προς νότον και για το όρος Σαουκόλι (Sauccoli) ύψους 708 μέτρων προς βορράν εκεί που σήμερα βρίσκεται το χωριό Αρπάγια (Arpaja). Από κει περνούσε η Αππία Οδός.

Εκεί το 321 π.Χ. κατά τον Δεύτερο Σαμνιτικό Πόλεμο ο ρωμαϊκός στρατός ηττήθηκε κατά κράτος από τους Σαμνίτες, των οποίων ο στρατηγός Πόντιος Ερέννιος ανάγκασε τους νικημένους Ρωμαίους να περάσουν κάτω από έναν ταπεινωτικό ζυγό. Τον ζυγό αυτό σχημάτισαν τρία δόρατα σε σχήμα δικράνου, τα δύο μπηγμένα κάθετα στο έδαφος και το τρίτο πάνω τους σε σχήμα Π.