Παλινωδία

image030

Ο Μενέλαος οδηγεί την Ελένη έξω από την Τροία

Ίσως αναρωτιέστε τί σχέση μπορεί να έχει η παραπάνω φωτογραφία με την σημερινή λέξη!

Μπορεί να την έχουμε ακούσει οι περισσότεροι από μας και νομίζω ότι λίγο πολύ το νοηματικό της περιεχόμενο είναι γνωστό.

Πόσοι όμως γνωρίζουν ότι η παλινωδία έχει σχέση με έναν ποιητή, μιαν ωδή και μια όμορφη γυναίκα και ότι κρύβει μέσα της μια καταπληκτική ιστορία που διατηρήθηκε αναλλοίωτη στο χρόνο, ανεξάρτητα εάν πρόκειται για μύθο.

Ας δούμε πρώτα τις δυο ερμηνείες που μας δίνει το λεξικό για την λέξη:

  1. η ανάκληση όσων ειπώθηκαν προηγουμένως.
  2. η συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από ανακολουθίες και αντιφάσεις (συχνά στον πληθ.)

Όμως, όσο και αν ακουστεί περίεργο, αυτή η ερμηνεία αναφέρεται στο μεταφορικό νόημα της λέξης!

Στην ιστοσελίδα http://school.pblogs.gr βρίσκουμε μια πολύ ωραία εξιστόρηση του μύθου απο τον οποίον εκπορεύεται ετυμολογικά η σημερινή μας λέξη:

Σχεδόν 150 χρόνια πριν τον Ευριπίδη, έζησε στη Σπάρτη ο μεγάλος ποιητής Στησίχορος. Ο Στησίχορος ήταν αρχαίος λυρικός ποιητής από την Ιμέρα της Σικελίας. Γεννήθηκε κατά την Σούδα, το 632/631 π.Χ. στην 37η Ολυμπιάδα. Πέθανε περίπου το 555 π.Χ. Το αρχικό του όνομα ήταν Τεισίας.

Πήρε το όνομα «Στησίχορος» επειδή είχε μοναδική ικανότητα να διοργανώνει χορούς με τη συνοδεία λύρας ή κιθάρας. Συμπεριλαμβάνεται στους εννιά λυρικούς ποιητές που θαυμάζονταν από τους λόγιους της Αλεξάνδρειας της Ελληνιστικής περιόδου. Το μεγαλύτερο μέρος από τα έργα του έχει χαθεί και σήμερα δε μας σώζονται παρά μόνο μερικά αποσπάσματα ή περιγραφές και αναφορές από μεταγενέστερες πηγές. Την προσωνυμία Στησίχορος απέκτησε επειδή θρυλείται ότι πρώτος «έστησε χορόν». Το πραγματικό του όνομα ήταν Τεισίας.

Ήταν ονομαστός για τα χορικά του ποιήματα, δηλαδή για τα τραγούδια που παρουσίαζε μια ολόκληρη χορωδία. Ένα από αυτά τα ποιήματα είχε τίτλο «Ελένη». Το ποίημα δεν μας σώζεται, αλλά ξέρουμε από άλλες πηγές ότι μιλούσε προσβλητικά για την Ωραία Ελένη: Ίσως έλεγε ότι σε νεαρή ηλικία ακολούθησε τον Θησέα στην Αθήνα, αλλά τα αδέρφια της την έφεραν πίσω στη Σπάρτη, όπου ο πατέρας της την πάντρεψε με τον Μενέλαο. Κλέφτηκε ύστερα με τον Πάρη, και προκάλεσε έτσι τον καταστροφικό Τρωικό Πόλεμο. Μετά τον θάνατο του Μενέλαου παντρεύτηκε τον Αχιλλέα! Αυτή η πολυγαμία ήταν αντίθετη με τα σπαρτιατικά ήθη, και γι’ αυτό ο Στησίχορος έγραψε το υβριστικό αυτό ποίημα.

Λένε όμως ότι μόλις το έγραψε και το παρουσίασε, η Ελένη (που είχε γίνει πια αθάνατη) τον τύφλωσε για να τον τιμωρήσει για την ασέβειά του. Τότε ο Στησίχορος έγραψε μια δεύτερη ωδή  (Πάλιν Ωδή), μια παλινωδία, για να πάρει πίσω όσα είχε γράψει πριν. Αμέσως, σαν από θαύμα, ξαναβρήκε το φως του! Η παλινωδία μάς σώζεται και είναι η εξής:

ουκ έστ’ έτυμος λόγος ούτος,

ουδ’ έβας εν νηυσίν ευσέλμοις,

ουδ’ ίκεο Πέργαμα Τροίας·

που σημαίνει:

Αυτή η ιστορία δεν είναι αληθινή.

Δεν μπήκες στα καράβια με τα ωραία σκαμνιά,

ούτε έφτασες στα παλάτια της Τροίας.

Δείτε και ακούστε στο παρακάτω βίντεο τον καθηγητή Λιαντίνη να μιλάει με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο για τον Στησίχορο και την Πάλιν Ωδή του. Το παρακάτω είναι απόσπασμα από την διάλεξη του Η Ωραία Ελένη από τον Όμηρο έως τον Ελύτη.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s